Wat is de manosphere?

Bokser zit op krukje in boksring met bokshandschoenen aan en achter de ring staat zijn vrouw met haar handen op zijn schouders
Bokser in de ring met zijn vrouw, 1963, fotograaf: Henk Blansjaar, Spaarnestad Photo via Nationaal Archief

Van fitnessadvies en datingtips tot financiële onafhankelijkheid en rigide rolpatronen: online worden jonge mannen steeds vaker aangesproken door influencers die hen vertellen wat het betekent om een ‘echte man’ te zijn. Een deel van deze content wordt gemaakt door manfluencers die inspelen op onzekerheden en frustraties rondom mannelijkheid, relaties en hun maatschappelijke positie. Daarbij worden vrouwen en feminisme regelmatig als oorzaak van maatschappelijke problemen aangewezen. Maar wat is de manosphere precies? Waarom is het aantrekkelijk voor jonge mannen en hoe wordt mannelijkheid ingezet als verdienmodel?

Wat is de manosphere?

De manosphere is geen afgebakende of uniforme beweging, maar een heterogeen online ecosysteem met uiteenlopende ideologische overtuigingen, thema’s en gradaties van radicalisering. Binnen veel stromingen staat de overtuiging centraal dat mannen in de hedendaagse samenleving worden benadeeld ten opzichte van vrouwen, en dat zij hun verloren positie, macht of status moeten heroveren.

Onderzoek van Argos en De Groene Amsterdammer laat zien dat er niet zozeer sprake is van een afzonderlijk ‘manosphere-eiland’, maar van een breed online ecosysteem van zogenoemde manfluencers die zich presenteren als coach, ondernemer, personal trainer, spiritueel of psychologisch mentor. In de uiteenlopende onderwerpen die aandacht krijgen in de manosphere ligt echter een gedeelde boodschap besloten: mannen worden voorgesteld als natuurlijke leiders en beschermers, terwijl vrouwen worden neergezet als emotioneel, afhankelijk en uiteindelijk ondergeschikt aan mannen.

Mannelijkheidscontent versus manosphere-content

Mannelijkheidscontent verwijst naar online content waarin ideeën, normen en verwachtingen over mannelijkheid worden gepresenteerd, besproken of gereproduceerd. Vaak gaat het in deze content om kenmerken zoals fysieke kracht, financieel succes, heteroseksualiteit, zelfredzaamheid en emotionele beheersing.

Manosphere-content vormt een specifieke subcategorie van deze bredere mannelijkheidscontent en is een verzameling van onlinegemeenschappen en influencers die seksistische opvattingen over mannelijkheid, vrouwelijkheid en genderverhoudingen verspreiden.

Hoe is de manosphere ontstaan?

Hoewel de manosphere tegenwoordig vooral met sociale media wordt geassocieerd, liggen een aantal belangrijke wortels in de mannenbevrijdingsbeweging van de jaren zeventig. Met de opkomst van internet kregen deze ideeën vanaf de jaren negentig, en vooral vanaf de jaren tweeduizend, steeds meer vorm en diversiteit in onlinegemeenschappen en fora.

Waar de mannenbevrijdingsbeweging aanvankelijk aandacht vroeg voor de manieren waarop traditionele genderrollen ook mannen beperkten, ontstonden er geleidelijk diverse stromingen waaronder groepen die stelden dat het feminisme verantwoordelijk was voor veel hedendaagse problemen van mannen. Uit deze ontwikkeling groeide een verzameling van deels overlappende onlinegemeenschappen, die vaak worden gezien als de vijf belangrijkste oorspronkelijke ‘hubs’ van de manosphere:

  • Mannenrechtenactivisten (Men’s Rights Activists)

  • Men Going Their Own Way (MGTOW)

  • Pick-up artists

  • Traditioneel-conservatieve en christelijke mannengroepen

  • Gamer- en incelgemeenschappen

De term manosphere verscheen rond 2009 online en werd gebruikt om de vele blogs, fora en platforms te beschrijven waar mannen ervaringen, frustraties en opvattingen uitwisselden over hun positie in de samenleving. Sindsdien heeft de manosphere zich ontwikkeld van een relatief versnipperde verzameling nichegemeenschappen tot een veel breder online ecosysteem, waarin ideeën over mannelijkheid, relaties, succes en gender via influencers en algoritmische aanbevelingssystemen een groeiend publiek bereiken.

Wat maakt de manosphere aantrekkelijk voor jonge mannen?

De aantrekkingskracht van de manosphere ligt voor een belangrijk deel in het feit dat het inspeelt op reële vragen en onzekerheden van jonge mannen. Tijdens het proces van identiteitsvorming in onder andere de adolescentie zoeken veel jongens naar richting, erkenning en praktische handvatten op het gebied van geld, daten, mentale gezondheid en uiterlijk. Zowel makers van algemene mannelijkheidscontent als manfluencers spelen in op deze onzekerheden. Vooral binnen de manosphere worden vaak simpele oplossingen gekoppeld aan specifieke ideeën over genderverhoudingen.

Veel van de adviezen die binnen deze online content worden gedeeld, zijn op zichzelf niet problematisch, zoals gezonder eten en meer bewegen. De manier waarop deze adviezen worden ingebed in bredere ideeën over mannelijkheid, succes en genderverhoudingen kan echter wel problematisch zijn. Ook verspreiden manfluencers vaak een geïdealiseerd beeld van succes, waarin ondernemerschap, risicovol investeren, crypto, aandelenhandel en financiële onafhankelijkheid worden gepresenteerd als haalbare routes daar naartoe. Mannelijkheidsinfluencers tonen luxe auto's, villa's en een exclusieve levensstijl als bewijs dat financieel succes bereikbaar is, mits men beschikt over de juiste discipline, mentaliteit en werkethiek.

Wanneer deze doelen vervolgens niet worden bereikt, biedt de manosphere er een misogyne verklaring voor. Daarmee wordt de teleurstelling van het uitblijven van succes toegeschreven aan vrouwen en feminisme, in plaats van aan economische en maatschappelijke omstandigheden.

Mannelijkheid als verdienmodel

Gevoelens van onzekerheid, statusverlies en identiteitsvragen onder mannen worden binnen de manosphere regelmatig ingezet als basis voor commerciële verdienmodellen die een miljardenindustrie zijn geworden.

Sociale-mediaplatforms fungeren hierin niet slechts als neutraal contentkanaal, maar spelen een actieve economische rol. Algoritmen belonen content die sterke emoties oproept en aandacht genereert, waardoor boodschappen die inspelen op frustratie en wrok een groter bereik krijgen. Zo ontstaat een economisch systeem waarin zowel influencers als platforms verdienen aan mannelijkheid.

Manosphere en anti-genderbeweging

De manosphere heeft ook een overlap met de zogenoemde ‘anti-genderbeweging’. Deze internationale beweging, die in de kern bestaat uit een gecoördineerd netwerk van organisaties, verzet zich tegen gendergelijkheid en diversiteit. De negatief geladen verzamelterm ‘gender-ideologie’ wordt door de anti-genderbeweging gebruikt voor emancipatoire ontwikkelingen rond het veranderen van genderrollen en de acceptatie van de genderdiverse lhbti+ gemeenschap. Het effect en succes van deze beweging, en de framing die zij hanteert, zijn zichtbaar in de manier waarop onderwerpen waartegen zij zich keert op internationale schaal zijn gepolitiseerd, waaronder de maatschappelijke acceptatie van transgender personen.

Conclusie

De manosphere is meer dan een verzameling onlinegemeenschappen met uitgesproken ideeën over mannelijkheid. Het is een breed ecosysteem waarin maatschappelijke onzekerheden, traditionele genderbeelden, anti-feministische overtuigingen en commerciële belangen samenkomen. De aantrekkingskracht ervan is niet los te zien van de vragen en problemen waarmee jonge mannen daadwerkelijk worstelen. Doordat influencers herkenning, simpele oplossingen en een ideaalbeeld van succes bieden, kunnen zij deze kwetsbaarheden verbinden aan een boodschap waarin vrouwen en feminisme als zondebok fungeren. Tegelijkertijd verdienen zij aan de onzekerheden die ze daarmee aanspreken. De manosphere vraagt daarom niet alleen om aandacht voor de denkbeelden die er worden verspreid, maar ook voor de rol van influencers, verdienmodellen en sociale-mediaplatforms bij het vergroten van hun bereik en invloed.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief