Ruben van der Marck wint de Johanna Naberprijs 2026, de prijs voor de beste afstudeerscriptie op het gebied van vrouwen- en/of gendergeschiedenis aan de Nederlandse en Vlaamse universiteiten. Zijn scriptie gaat over het dagelijks leven van het Europese gezin van zijn overgrootmoeder in voormalig Nederlands-Indië in de jaren dertig. Ruben van der Marck wint een bedrag van 500 euro en krijgt de gelegenheid om een artikel te schrijven voor het tijdschrift Historica.
Ruben van der Marck wint de Johanna Naberprijs 2026, de prijs voor de beste afstudeerscriptie op het gebied van vrouwen- en/of gendergeschiedenis aan de Nederlandse en Vlaamse universiteiten. Zijn scriptie gaat over het dagelijks leven van het Europese gezin van zijn overgrootmoeder in voormalig Nederlands-Indië in de jaren dertig. Ruben van der Marck wint een bedrag van 500 euro en krijgt de gelegenheid om een artikel te schrijven voor het tijdschrift Historica.
De Johanna Naberprijs is uitgereikt op de Gendergeschiedenisdag op 7 november 2026 door Atria en VVG platform voor vrouwen- en gendergeschiedenis.
Van der Marck, die zijn masterscriptie Een leven onder oordeel. Status, aanzien en distinctie in het dagelijks leven van een koloniaal gezin in Nederlands-Indië (1934-1936) schreef aan de Universiteit van Amsterdam, baseerde zijn onderzoek op persoonlijke brieven van zijn overgrootmoeder Guillaumine Eugénie Pierrette le Cocq d’Armandville (1904–2002). Zij schreef tussen 1934 en 1936 aan haar ouders in Europa over haar leven in voormalig Nederlands-Indië.
De brieven bieden een bijzondere inkijk in de dagelijkse praktijk van het koloniale huishouden. Van der Marck laat zien hoe aanzien en raciale onderscheidingen niet alleen buiten het gezin werden gehandhaafd, maar ook binnen het huishouden vorm kregen. De opvoeding van kinderen, taalgebruik, schoolprestaties, vriendschappen en ideeën over gezondheid en lichamelijkheid droegen bij aan het doorgeven van koloniale normen en hiërarchieën.
De jury was in elk opzicht onder de indruk: de onderwerpskeuze, het gebruik van de brieven als primaire bron, en de knappe analyse.
"Een grote kracht ligt in het laten zien van de cruciale rol van de Nederlandse vrouwen in het instandhouden en doorgeven van koloniale machtstructuren in het dagelijkse leven en op individueel niveau, inclusief de opvoeding; ook wordt duidelijk hoezeer de disciplinering van het kind in een gezin als dit koloniaal bepaald was."
Persoonlijke brieven als historische bron
Bijzonder aan het onderzoek is de manier waarop Van der Marck de brieven benadert. Ze zijn niet alleen een weerspiegeling van het dagelijks leven, maar laten ook zien hoe sociale verhoudingen actief werden bevestigd en gereproduceerd.
Ook de persoonlijke betrokkenheid van de onderzoeker geeft het onderzoek een extra dimensie: Van der Marck is zelf familielid van de schrijfster van de brieven. Daarmee raakt zijn onderzoek aan een bredere vraag: hoe onderzoek je kritisch een familiegeschiedenis waarin je zelf verweven bent?
Met deze studie levert Van der Marck een bijdrage aan de geschiedschrijving over kolonialisme, vrouwelijkheid en opvoeding. Tegelijkertijd nodigt het onderzoek uit tot reflectie op de doorwerking van koloniale gewoontes en sociale verhoudingen in het heden.
"We denken ook dat het gebruik van de brief als invloedrijk instrument in het benoemen en reproduceren van de koloniale hierarchie andere historici kan inspireren, en vinden dit een belangrijke methodologische stap vooruit."
Jury
De jury voor de Johanna Naberprijs (JNP) bestond dit jaar uit: juryvoorzitter Francisca de Haan, Professor Emerita in Gender Studies en Geschiedenis aan de Central European University, fellow bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis en geaffilieerd onderzoeker bij Atria; Nel de Mûelenaere, Professor hedendaagse geschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel; Maite Karssenberg, schrijver en historicus, winnaar van de Libris Geschiedenis prijs 2026 en winnaar Johanna Naberprijs 2016; Marlies Couch, winnaar Johanna Naberprijs 2025.
